Chùa Phật Quang Phan Thiết Bình Thuận tọa lạc ở đường Võ Thị Sáu, phường Hưng Long, thành phố Phan Thiết, tỉnh Bình Thuận. Chùa thuộc hệ phái Bắc tông. Chùa được dựng vào thời Hậu Lê. Chùa đã trải qua 18 đời truyền thừa, đã được trùng tu nhiều lần.

Chùa còn giữ được nhiều pho tượng và pháp khí cổ. Từ năm 2000 đến năm 2005, thầy trụ trì Thích Huệ Tánh, đời thứ 44 phái thiền Lâm Tế đã tổ chức đại trùng tu chùa, đặt 15 vườn tượng Phật tích và nhiều cây kiểng ở sân chùa.

Ngôi chính điện hai tầng và hai lầu chuông, trống nổi bật với các mảng ghép sành sứ về nhiều đề tài trên các phù điêu, hoa văn, hàng cột ..., đặc biệt là linh vật Rồng 5 móng được thể hiện trên các công trình ghép sành sứ từ nóc mái đến bao lam, cửa sổ, hàng cột ... với 22 loại.

Thầy trụ trì cho biết hơn 48 tấn mảnh sành được chở từ miền Bắc vào, miền Nam ra, đã được nhóm thợ người Huế chủ lực lựa chọn sử dụng khoảng 2 tấn. Chính mảng ghép sành sứ mang tính mỹ thuật và kỹ thuật cao đã tôn ngôi chùa vẻ đẹp vừa hiện đại vừa cổ kính theo phong cách kiến trúc Á Đông.

Chùa có hai điện Phật được bài trí trang nghiêm. Tầng trên là điện Phật thờ đức Phật Thích Ca, hai bên vách tường có bộ tượng phù điêu Thập Bát La Hán. Điện Phật tầng dưới thờ bộ tượng Di Đà Tam Tôn (đức Phật A Di Đà, hai vị Bồ tát Quán Thế Âm và Đại Thế Chí) và tượng Bồ tát Địa Tạng. C

hùa đang lưu giữ bộ kinh Pháp Hoa khắc gỗ có ghi đời vua Lê Thuần Tông (1699-1735). Đây là bộ kinh khắc gỗ đầy đủ với 60.000 chữ Hán khắc ngược cả hai mặt trên 118 tấm ván bằng gỗ thị, mỗi tấm dài 0,68m, rộng 0,26m, dày 0,03m, được nhà sư Thiện Huệ thực hiện suốt 28 năm, từ năm 1704 đến năm 1732, dưới sự chủ trì của Thiền sư Minh Dung và sự hỗ trợ của nhà sư Thiện Pháp và 59 nam nữ Phật tử.

Bộ kinh này đã được Trung tâm Sách kỷ lục Việt Nam (Vietbooks) xác lập kỷ lục vào ngày 02-01-2006 và đã phối hợp với Báo Giác Ngộ tổ chức trao giấy chứng nhận và cúp lưu niệm cho chùa Phật Quang - ngôi chùa có Bộ kinh Pháp Hoa khắc gỗ đầy đủ và xưa nhất Việt Nam. Chùa còn có hai kỷ lục khác, đó là quả chuông và cặp mõ gia trì đặt trong chính điện.

Quả chuông gia trì có đường kính 1,2m, cao 1m, nặng khoảng 400kg. Chuông do nhóm thợ người Quảng Nam thực hiện. Trung tâm Sách kỷ lục Việt Nam đã xác lập kỷ lục vào ngày 07-11-2006, trao giấy chứng nhận và cúp lưu niệm cho chùa Phật Quang

Ngôi chùa có Quả chuông gia trì lớn nhất Việt Nam trong Hội ngộ kỷ lục gia Việt Nam lần 6 chủ đề : Kỷ lục Phật giáo Việt Nam do Trung tâm phối hợp với Báo Giác Ngộ tổ chức.

Cặp mõ gia trì ở điện Phật, mỗi chiếc cao 0,8m, ngang 0,92m, làm bằng gỗ mít lấy từ huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình, do 3 người thợ ở Quảng Nam thực hiện trong 7 năm (1997-2004). Trung tâm Sách kỷ lục Việt Nam đã xác lập kỷ lục vào ngày 23-10-2007, trao giấy chứng nhận và cúp lưu niệm cho chùa Phật Quang

Ngôi chùa có Mõ gia trì bằng gỗ lớn nhất Việt Nam trong Hội ngộ kỷ lục gia Việt Nam lần 10 chủ đề : Đêm hội tôn vinh kỷ lục Việt Nam tại Bình Thuân do Trung tâm phối hợp với tỉnh Bình Thuận tổ chức. Chùa là ngôi cổ tự nổi tiếng ở Bình Thuận xưa nay.

Chùa Phật Quang ngày nay là một ngôi phạm vũ tráng lệ, đã được khánh thành vào ngày 05-3-2006 (nhằm ngày 06 tháng 2 năm Bính Tuất). Chùa được giới thiệu rộng rãi trên các phương tiện thông tin đại chúng và các công ty du lịch trong nước và nước ngoài nên số du khách và Phật tử đến viếng chùa thật đông đảo mỗi ngày.

Những điều chưa biết về bộ kinh pháp hoa cổ ở chùa Phật Quang: Đã từ lâu bộ kinh Pháp Hoa cổ, khắc trên gỗ tại chùa Phật Quang ở thành phố Phan Thiết được nhiều người biết đến như một di sản văn hóa Phật giáo độc nhất vô nhị, còn nguyên vẹn ở nước ta và trên thế giới về loại hình này.

Nhưng vẫn còn đó những thắc mắc bộ kinh do ai làm ra, trôi nổi, lưu lạc từ đâu đến, bặt tăm cả trăm năm lại được phát hiện trong một sự tình cờ khá đặc biệt. Phát hiện bộ kinh Pháp Hoa chua phat quang binh thuan 8 Nói về bộ kinh Pháp Hoa, niềm tự hào của chùa cũng như những bước thăng trầm của ngôi chùa, Hòa thượng Thích Huệ Tánh trụ trì chùa Phật Quang cho biết: Trước khi chùa dời về vị trí hiện nay và lấy tên Phật Quang, gốc tích của chùa ở đạo Ninh Thuận tên cũ là chùa Bồ Đề.

Sau khi di chuyển về Phan Thiết mới đổi thành Phật Quang. Còn việc dời chùa về thời gian cụ thể nào thì không ai biết, vì tài liệu đã thất lạc hết. Từ khi di chuyển về Phan Thiết với tên Phật Quang, qua nhiều đời trụ trì mọi việc trong chùa vẫn bình thường.

Năm 1987 Hòa thượng Thích Huệ Tánh được chuyển về trụ trì chùa Phật Quang. Cơ may và nhân duyên đã xảy ra. Ấy là vào ngày 16 tháng 11 (âm lịch) trong lúc sư thầy cùng phật tử quét dọn chùa để chuẩn bị ngày vía Phật A Di Đà và chuẩn bị cho tất niên năm đó. Khi quét dọn nơi tẩm thờ Tam thế Phật, bỗng dưng một số tấm ván lót phía dưới tẩm thờ gập ghềnh.

Mọi người kéo ra để sắp xếp lại, vô tình phát hiện một cái hầm, trong hầm lộ ra một cái cũi chắc chắn bằng gỗ căm xe. Khui nắp cũi ra, mọi người vừa sợ vừa mừng vì bên trong là một bộ kinh Pháp Hoa, khắc trên hơn 100 tấm gỗ còn nguyên vẹn. Vì sao bộ kinh cổ quý hiếm có ở chùa Phật Quang và vì sao lại phải chôn dấu hàng trăm năm như vậy, ai là người chôn đến nay không ai biết ?

Đó là những bí ẩn đến nay chưa có câu trả lời. Theo Hòa Thượng Thích Huệ Tánh, sở dĩ phải chôn dấu kỹ như vậy, vì dưới thời Tây Sơn có lệnh vận động chùa chiền trong nước hiến các vật dụng kể cả tượng Phật bằng đồng để đúc súng đạn. Nên nhà chùa phải chôn dấu, trải qua nhiều đời và bị quên lãng cho đến ngày nay. Lời giải thích đó là có lý.

Nhưng bộ kinh được làm hoàn toàn bằng gỗ chứ không phải đồng. Vậy phải có một lý do nào đó quan trọng hơn. Câu trả lời rất khó khi chưa có bằng chứng cụ thể. Giá trị của bộ kinh Pháp Hoa Đây là bộ kinh thuộc dạng quý hiếm và duy nhất ở Việt Nam và trên thế giới, được khắc bằng chữ Hán trên 118 tấm mộc bản với 60 vạn lời.

Do ba thiền sư người Hoa là Khất Sỹ Minh Dung, Thiệt Huệ hiệu là Khánh Tài, Thiệt Sát hiệu là Báo Hương và 18 phật tử khắc ròng rã trong 28 năm. Đây là bộ kinh được thực hiện từ năm 1706 đến năm 1734 mới hoàn thành. Một trong những tấm mộc bản phần cuối của bộ kinh cho biết điều đó.

Cho đến nay, nét khắc trên những mộc bản (cây thị rừng đỏ) ấy trông vẫn còn sắc sảo và rõ nét. Ngoài những tấm mộc bản khắc ghi nội dung kinh Pháp Hoa, còn có những tấm mộc bản chạm khắc cảnh đức Phật Thích Ca thuyết pháp cho thánh chúng nghe. Đây không chỉ là những hình ảnh minh họa về đức Phật với chúng sinh, mà còn là những tác phẩm điêu khắc nghệ thuật quý hiếm.

Một điều kỳ lạ là liên tục trong 28 năm ấy ba thiền sư và các phật tử đã miệt mài chạm trổ từng nét, mà lại là khắc chữ ngược. Nhưng không sai, không lặp hay thiếu một chữ nào. Khi in ra không mấy ai nghĩ những dòng chữ đẹp đẽ, sắc nét và những bức tranh khắc ngược, mô tả cảnh đức Phật đang thuyết pháp trước hàng trăm người ấy là do con người khắc vào gỗ, mà cứ tưởng là do máy móc làm ra bản in khắc ngược ấy.

Người làm và nội dung cũng như thời gian làm thì đã rõ, còn bộ kinh được làm ở đâu trước khi đưa về chùa Phật Quang thì đến nay vẫn là ẩn số Nói bộ kinh thuộc dạng quý hiếm và duy nhất ở Việt Nam và trên thế giới là chính xác.

Bởi ở Trung Quốc cũng đã phát hiện hai bộ kinh Pháp Hoa có niên đại sớm hơn, một bộ khắc trên chất liệu đồng và một bộ khắc trên chất liệu đá, với nội dung như bộ kinh Pháp Hoa tại chùa Phật Quang.

Nhưng cả hai bộ này đều bị thất lạc nhiều bản khắc, số còn lại do bị phong hóa và mục, nên nội dung không đầy đủ, do đó chúng không có giá trị bằng bộ kinh Pháp Hoa tại chùa Phật Quang. Bộ kinh này đã được Đài Truyền hình Việt Nam phát trong chương trình “Chuyện lạ Việt Nam” và được xếp vào kỷ lục Việt Nam.

 Trở lại lịch sử của thời kỳ này để chúng ta biết thêm về giá trị của bộ kinh. Đạo Phật du nhập vào Việt Nam, phát triển gần 2.000 năm, đã tạo tiền đề cho sự hình thành một nền văn hóa Phật giáo Việt Nam, mang những đặc trưng riêng biệt.

Tuy nhiên mới chỉ là vùng đất từ Hà Tĩnh bên kia Đèo Ngang. Vào khoảng đầu thế kỷ XVII theo chân các đoàn di dân từ miền Thuận Quảng đạo Phật đã có mặt trên vùng đất mới phía Nam. Cùng đi theo lớp cư dân đông đảo đó, có không ít những nhà sư người Việt và tín đồ Phật giáo. Và đạo Phật từ đó cũng dần dần phát triển ở Bình Thuận cho đến ngày nay.

Chùa Phật Quang bên cạnh tư liệu thành văn đang lưu giữ và 118 tấm mộc bản được biết đến như là một di sản văn hóa quốc gia, nó có tinh chất cực kỳ quý đối với nước ta và hiếm đối với thế giới…còn một số cổ vật có niên đại khá xưa.

Như đại hồng chung có niên đại từ đời vua Lê Chiêu Thống (1741) do hai vị thiền sư đúc tại Phú Yên mang vào, chuông Gia Trì lớn nhất Việt Nam, mõ Gia Trì lớn nhất Việt Nam và có tới 186 con rồng được chạm trổ, điêu khắc trang trí trong chùa cũng thuộc dạng nhiều ở Việt Nam.

Bảo quản được nguyên dạng các hiện vật như hiện nay, có thể nói nhà chùa đã gìn giữ được những di sản văn hóa có giá trị vô cùng. Đó chính là bài học sinh động nhất để giáo dục cho thế hệ mai sau, là niềm tự hào của chúng ta với thế giới khi giới thiệu về chùa Phật Quang.